Zoeken

Doorzoek de hele website naar monumenten, activiteiten, winkels, agenda-items of andere interessante pagina's.

Molenmonument t.h.v. Achtkanter

Molenmonument t.h.v. Achtkanter

Molenmonument

Vóór het kerkgebouw de Achthoek ligt een wat onopvallend monumentje, samengesteld uit kennelijk wat brokken steen. Wat het is of wat voor brokken steen het zijn is voor velen onbekend. Misschien is dit “Molenmonument” juist om deze reden opgenomen in de route van Open Monumentendag (zat. 11 sept. 2021).

Het Molenmonument
Het Molenmonument is gebouwd van stukken molensteen en kloostermoppen (metselstenen) van de houten standerdmolen die tot 1945 op deze locatie stond, op de plek van de Achthoek. Het gedenkteken is op 12 september 1987 tijdens de Monumentendag onthuld door Gerrit Bakker, zoon van de laatste molenaar.

Geschiedenis
De Scherpenzeelse standerdmolen is al vóór 1429 op deze locatie gebouwd, toen slechts enkele meters van de grens met het Bisdom Utrecht, maar nog wel op het grondgebied van de Hertog van Gelre. De molen stond op een door mensenhanden opgeworpen heuveltje, een molenpol, zodat de molen goed wind vangt. Om de molen goed op de wind te kunnen zetten kan de hele houten bovenbouw worden gedraaid.

De Heer van Scherpenzeel heeft in zijn gebied het maalrecht en hij heeft dan ook de  standerdmolen laten bouwen. De vergoeding voor het malen van het graan wordt betaald in natura. De molenaar mag een gedeelte van het graan achterhouden, het scheploon. Ook de eigenaar heeft recht op eenzelfde deel. In 1796 wordt het scheploon vervangen door maalloon in geld. De Heren van Scherpenzeel zijn altijd eigenaar van de molen geweest.

Afbeelding: de standerdmolen gezien vanaf de Holevoet. Het gebouw rechts is het vroegere Hotel de Holevoet.

De molen uit 1429 is niet dezelfde molen als op de afgebeelde foto, want in 1482 is de molen afgebrand als gevolg van één van de vele grensconflicten in die tijd. Ook het molenaarshuis brand hierdoor in 1524 af. De Heer van Scherpenzeel koopt hierna een naburig stuk grond en zet daar het nieuwe molenaarshuis op. Zo staat de molen op Gelders en het molenaarshuis op Utrechts grondgebied.

Hoe het afloopt met de standerdmolen
De standerdmolen raakt vanaf 1918 in onbruik door de komst van een maalderij. De eigenaar, de familie Royaards is echter bijzonder trots op het bezit van de fraaie molen en deze wordt in 1935 zelfs nog geheel gerestaureerd op kosten van de familie.

De standerdmolen overleeft wonderwel de oorlogshandelingen in de meidagen van 1940 met relatief weinig schade.

Afbeelding: bij wijze van verzetsdaad plaatst Frans Wagensveld in 1942 een oranje vlag bovenop de molen.

Zondagmiddag 29 april 1945 betekent het einde van de fraaie Scherpenzeelse standerdmolen  De molen wordt door de SS met 25 landmijnen opgeblazen, waardoor er slechts een puinhoop overblijft.

De replica
Door “Platteland Anders” is een fraaie replica van de standerdmolen gebouwd. Deze is te zien bij de rotonde van de Stationsweg met De Dreef (de Rondweg).

Meer lezen?

Upload je foto






    Deze site wordt beschermd door reCAPTCHA. Bekijk het privacybeleid en de gebruikersvoorwaarden van Google.

    Ontvang lokale acties

    Op de hoogte blijven van de laatste lokale acties in Scherpenzeel? Schrijf je nu direct in en ontvang het direct in je mailbox.

    Lettertype formaat aanpassen
    Contrast